AKTUALNOŚCI

Dyskusji wokół konwersji ciąg dalszy

Niespełna dwa tygodnie temu minął termin jaki KNF dała TFI na dostosowanie praktyki rynkowej do stanowiska Komisji w sprawie zleceń konwersji i zamiany. Mimo to, temat jest wciąż żywy. Poniżej przedstawiamy stanowisko Kancelarii Snażyk Cytowski Granicki do zaistniałej sytuacji.

ISTOTA PROCESU KONWERSJI I ZAMIANY JEDNOSTEK UCZESTNICTWA FUNDUSZY INWESTYCYJNYCH OTWARTYCH

Kilka miesięcy temu, Komisja Nadzoru Finansowego (KNF, Komisja) przedstawiła swoje stanowisko dotyczące konwersji/zamiany jednostek uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych otwartych. W piątek, 16 października 2015 roku, upłynął termin na dostosowanie praktyki rynkowej do stanowiska nadzorcy, co nie zostało dobrze przyjęte przez rynek.

Jak dotąd, przedmiotowe operacje charakteryzowały się odkupieniem w jednym dniu wyceny, po cenach obowiązujących w tym dniu wyceny jednostek uczestnictwa w funduszu źródłowym i jednoczesnym nabyciem jednostek uczestnictwa w funduszu docelowym, natomiast wynikające z konwersji/zamiany jednostek rozliczenie następowało zazwyczaj bez jednoczesnej płatności.

W trakcie dokonywania konwersji pomiędzy funduszami tego samego TFI dochodzi do sytuacji, w której następuje umorzenie jednostek uczestnictwa w funduszu inwestycyjnym źródłowym i nabycie jednostek uczestnictwa w funduszu docelowym. Należy jednak w tym miejscu podkreślić, że w przeciwieństwie do zamiany jednostek uczestnictwa pomiędzy subfunduszami, o czym mowa poniżej, w wyniku konwersji powstaje obowiązek zapłacenia podatku od dochodów kapitałowych zwanego podatkiem Belki w wysokości 19% uzyskanego dochodu, więc do docelowego funduszu inwestycyjnego przenosi się środki z funduszu źródłowego pomniejszone o wartość podatku. Aby umożliwić dokonanie jednoczesnego odkupienia i nabycia jednostek uczestnictwa w ramach konwersji, wpis do rejestru uczestników funduszu docelowego w sprawie nabycia tych jednostek jest dokonywany przed transferem środków pieniężnych pomiędzy rachunkami funduszy.

Od konwersji jednostek uczestnictwa należy odróżnić zamianę jednostek uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych otwartych z wydzielonymi subfunduszami czyli tzw. funduszach parasolowych. Zgodnie z dyspozycją art. 159 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych (UFI), fundusz inwestycyjny otwarty ma możliwość utworzenia dowolnej liczby subfunduszy, gdzie każdy z nich może prowadzić własną politykę inwestycyjną. W trakcie istnienia fundusz parasolowy ma możliwość tworzenia kolejnych, nowych subfunduszy, które są dostosowane do aktualnych potrzeb inwestorów funduszu oraz dokonywania likwidacji każdego z nich w uproszczony sposób. Należy także zwrócić uwagę, że subfundusz w przeciwieństwie do funduszu parasolowego, nie posiada osobowości prawnej.

Pomiędzy subfunduszami funduszu parasolowego istnieje możliwość dokonywania zamiany jednostek uczestnictwa. Zgodnie z przepisem art. 162 ust. 1 pkt 5) w zw. z art. 162 ust. 3 UFI, przez zamianę, o której mowa powyżej, należy rozumieć jednoczesne umorzenie jednostek uczestnictwa subfunduszu (zwanego subfunduszem źródłowym) i nabycie, za środki pieniężne uzyskane z tego umorzenia, jednostek uczestnictwa innego subfunduszu (zwanego subfunduszem docelowym) tego samego funduszu parasolowego. Ten proces umożliwia w szybki i łatwy sposób zmianę rodzaju oraz zakresu inwestycji, bez obciążania inwestora obowiązkiem zapłaty podatku od dochodów kapitałowych, jako że obowiązek ten powstaje dopiero w momencie umorzenia jednostek uczestnictwa w funduszu parasolowym, tj. w momencie wyjścia z funduszu parasolowego.

W piśmie skierowanym m.in. do Towarzystw Funduszy Inwestycyjnych (TFI) w dniu 30 marca 2015 roku, a następnie potwierdzonym w piśmie z dnia 18 września 2015 roku, organ nadzoru, mimo iż nie doszło do zmiany przepisów w tym zakresie, kwestionuje prawidłowość dotychczasowej praktyki rynkowej w zakresie konwersji/zamiany jednostek uczestnictwa. Komisja w ww. piśmie podkreśla, że zgodnie z art. 88 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych, sekwencja czynności w wypadku zbywania jednostek uczestnictwa przez fundusz jest następująca: najpierw zostaje dokonana wpłata na jednostki uczestnictwa i zdarzenie to kreuje obowiązek funduszu zbycia jednostek uczestnictwa, w wyniku czego dopiero może dojść do czynności konwencjonalnej następczej, tj. dokonania wpisu nabycia jednostek uczestnictwa do rejestru uczestników. Jednocześnie w ocenie Komisji realizacja zlecenia nabycia jednostek uczestnictwa, która nastąpiłaby bez odpowiedniej wpłaty środków pieniężnych, rodzi szereg ryzyk mogących mieć znaczenie dla działalności funduszu, które w efekcie będą wywierać negatywny wpływ na sytuację majątkową pozostałych uczestników funduszu.

KNF ponadto zwraca uwagę na podwyższone ryzyko wystąpienia nieprawidłowości w sytuacji braku środków pieniężnych w funduszu źródłowym (np. brak płynności). Dodatkowo w piśmie z dnia 18 września 2015 roku, KNF podkreśla, że stosowana dotąd praktyka rynkowa w przedmiotowym zakresie, powoduje istotne ryzyko systemowe niosące zagrożenie naruszenia interesów uczestników funduszy inwestycyjnych.

Tak znaczna zmiana podejścia nadzorcy do praktyki konwersji/zamiany jednostek uczestnictwa będzie miała doniosły wpływ na sytuację na rynku. Stanowisko KNF z dnia 30 marca 2015 roku, wydaje się o tyle zaskakujące, że dotychczasowa procedura konwersji/ zamiany jednostek nie była kwestionowana przez Komisję i nie podnoszono zarzutów jakoby takie działanie miało naruszać interes uczestników funduszy inwestycyjnych. Jak wskazuje w swoim stanowisku Izba Zarządzająca Funduszami i Aktywami (IZFiA), sama definicja konwersji i zamiany jednostek uczestnictwa została opisana w oficjalnej publikacji KNF, z której wynika, że konwersja jednostek uczestnictwa jest dokonywana „na podstawie jednego zlecenia, w jednym dniu wyceny po cenach obowiązujących w tym dniu wyceny dokonuje się jednocześnie odkupienia jednostek uczestnictwa w jednym funduszu i za uzyskane w ten sposób środki nabywa jednostki uczestnictwa w innym funduszu zarządzanym przez to samo towarzystwo”, zaś zamiana to „jednoczesne umorzenie jednostek uczestnictwa subfunduszu funduszu inwestycyjnego z wydzielonymi subfunduszami i nabycie, za środki pieniężne uzyskane z tego umorzenia, jednostek uczestnictwa innego subfunduszu tego funduszu inwestycyjnego.”

Powyższe zagadnienie nie zostaje również bez wpływu na obowiązki podatkowe po stronie uczestników funduszy inwestycyjnych. Otóż neutralność podatkowa przy zamianie jednostek uczestnictwa wynika, również w ocenie izb skarbowych z jednoczesności dokonywania czynności. Zaś proponowana przez KNF zmiana interpretacji w przedmiotowym zakresie, polegająca na nieuwzględnieniu kryterium jednoczesności czynności odkupienia i zbycia jednostek, w związku ze złożonym zleceniem zamiany może doprowadzić do dezaktualizacji dotychczasowych interpretacji podatkowych, korzystnych dla uczestników funduszy, bowiem urzędy skarbowe zaczną traktować operacje zamiany jako klasyczne zlecenia odkupienia, co wiązać się będzie w konsekwencji z koniecznością naliczenia zryczałtowanego podatku od zysków kapitałowych (z uwagi na przesunięcie w czasie momentu nabycia).

Należy również zwrócić uwagę na rozwiązanie kompromisowe, które przedstawiła IZFiA, zgodnie z którym, dotychczasowa praktyka rynkowa przy konwersji/zamianie jednostek jest prawidłowa, natomiast dopiero w przypadku niewykazania przez fundusz źródłowy wystarczającej płynności na rozliczenie transakcji, agent transferowy będzie obowiązany wstrzymać wykonanie tejże transakcji.

Problematyczny wydaje się także sam fakt proceduralnej strony konwersji/zamiany jednostek uczestnictwa, gdyż dotychczasowe systemy informatyczne obsługujące te czynności będą musiały zostać znacząco zmodyfikowane, co wygeneruje kolejne koszty dla podmiotów obsługujących te transakcje, a finalnie dla towarzystw czy też samych funduszy inwestycyjnych, które zostaną obciążone tymi kosztami.

W konsekwencji powyższej sytuacji nie może dziwić fakt, że TFI nie są skłonne zgodzić się ze stanowiskiem Komisji i zmienić 20 letniej praktyki, która do tego roku nie była w żaden sposób kwestionowana.

Jednakże wobec powstałego impasu, warto rozważyć skutek prawny realizacji zlecenia konwersji/zamiany jednostek uczestnictwa bez dokonania równoczesnej wpłaty.

Komisja nie stwierdza, iż przedmiotowe zlecenia są nieważnymi czynnościami prawnymi. Charakteryzując tę praktykę rynkową Komisja wyraźnie się odwołuje do ogólnej teorii czynności konwencjonalnych. Wobec faktu uznania przez Komisję wpisów w rejestrze uczestników funduszu docelowego jako wpisów neutralnych prawnie, tj. nie mających znaczenia prawnego, należy stwierdzić, iż Komisja uznaje tak przeprowadzone zlecenia konwersji/zamiany jednostek za nieistniejące czynności prawne. Jednocześnie wskazać należy, że za nieistniejące czynności prawne, zgodnie z utrwalonym w polskim orzecznictwie poglądem uznać należy czynności, przy których dokonywaniu nie jest możliwe odtworzenie oświadczeń woli stron. W przypadku zlecenia konwersji/zamiany jednostek bez dokonania faktycznej wpłaty identyfikacja woli stron, w tym uczestnika funduszu, nie budzi wątpliwości, brakuje natomiast spełnienia jednej z reguł konwencjonalnych przesądzających o ważności czynności prawnej. Z tego względu należy stwierdzić, iż zlecenie/konwersji zamiany bez dokonania wpłaty jest jednak, wbrew stanowisku Komisji czynnością nieważną z mocy art. 58 Kodeksu cywilnego. Sprzeczność czynności z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa wynika z braku dokonania faktycznej wpłaty. Skoro zatem czynność prawna jest nieważna zbadać należy reguły jej konwalidacji. Jako że brakującym elementem uznania zlecenia konwersji/zamiany jednostek jest dokonanie faktycznej wpłaty do funduszu docelowego, dokonanie tej wpłaty np. w dniu następnym może, w ocenie Kancelarii stanowić naprawę” czyli konwalidację czynności prawnej zlecenia konwersji/zamiany jednostek uczestnictwa, a w konsekwencji zgodność zlecenia konwersji/zamiany z prawem.

W toku analizy stanowiska KNF mogą pojawić się wątpliwości przemawiające za dopuszczalnością realizacji zleceń konwersji/zamiany jednostek uczestnictwa bez dokonania wpłaty. Wątpliwości te mogą w szczególności dotyczyć niewłaściwego utożsamienia wpłaty na nabycie jednostek uczestnictwa w funduszu/subfunduszu docelowym z wpłatą uczestnika oraz obowiązku realizacji zlecenia pomimo braku płynności w funduszu źródłowym, ze względu na obowiązek respektowania interesu uczestnika funduszu, który składa takie zlecenie, przez TFI. Na tym tle Kancelaria pragnie zwrócić uwagę, że sformułowanie „wpłata” przy realizacji zlecenia zamiany/konwersji oznacza rozliczenie środków pieniężnych pomiędzy rachunkami dwóch funduszy zarządzanych przez to samo TFI lub dwóch subfunduszy funduszu parasolowego. TFI, podobnie jak depozytariusz mają nakaz działania w interesie wszystkich uczestników funduszu, nie zaś poszczególnego uczestnika. Realizacja zlecenia konwersji/zamiany jednostek uczestnictwa bez dokonania faktycznej wpłaty środków oznaczałaby bowiem uszczuplenie praw majątkowych wszystkich uczestników funduszu docelowego lub subfunduszu docelowego a zatem działanie wprost sprzeczne z ustawą o funduszach inwestycyjnych.

Tym samym dotychczasowa praktyka rynkowa jest prawidłowa i zgodna z prawem w ocenie Kancelarii pod warunkiem, że dochodzi do faktycznego przeniesienia środków pieniężnych z rachunku funduszu/subfunduszu źródłowego na rachunek funduszu/subfunduszu docelowego.

Materiał przygotowała Kancelaria Snażyk Cytowski Granicki

logo2

Umowa Inwestycyjna – prezentujemy podręcznik dla ambitnych!

Z wielką dumą prezentujemy nasz poradnik skierowany do startupowców rozważających podjęcie negocjacji z inwestorem. Zapraszamy do pobrania i lektury: Partnerem projektu jest PKO Bank Polski S.A.

Dowiedz się więcej

Podsumowujemy!

Postanowiliśmy podsumować nasze ostatnie działania komunikacyjne. Zapraszamy do zapoznania się m.in. z artykułami i relacjami video z wystąpień. Nie zapomnijcie też o naszej infografice dot. umów inwestycyjnych: LINK

Dowiedz się więcej

Umowa Inwestycyjna – o czym pamiętać przed jej podpisaniem ?

Wiele razy pisaliśmy już o tym jak wygląda umowa inwestycyjna i na co zwrócić w niej uwagę, jest to jednak zagadnienie tak ważne i często poruszane, postanowiliśmy znowu podzielić się naszym doświadczeniem w tym...

Dowiedz się więcej

Podstawowe obowiązki banków w świetle Common Reporting Standard (CRS)

Komentarz praktyczny ma na celu przybliżenie konsekwencji regulacyjnych dla banków wynikających z Wielostronnego porozumienia właściwych władz w sprawie automatycznej wymiany informacji finansowych (w tym wdrożenia pakietu CRS dla banków w Polsce), w tym zasad...

Dowiedz się więcej