AKTUALNOŚCI

Likwidacja funduszu inwestycyjnego

Jednym z tematów poruszanych podczas Fund Industry Summit 2015 była rola depozytariusza w procesie likwidacji funduszu. Dyskusja w dużej mierze oparta była o doświadczenia dwóch banków depozytariuszy, które weszły w rolę reprezentanta funduszy Inventum TFI po utracie licencji przez to Towarzystwo. Dziś prawnicy z Kancelarii Snażyk Cytowski Granicki postanowili, za naszym pośrednictwem, przybliżyć rolę likwidatora funduszu.

LIKWIDATOR FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO I JEGO ROLA W PROCESIE LIKWIDACJI FUNDUSZU

Zgodnie z przepisami powszechnie obowiązującego prawa, co do zasady, funkcję likwidatora funduszu pełni depozytariusz, jeżeli Komisja Nadzoru Finansowego (KNF, Komisja) nie wyznaczy innego likwidatora. Jednakże w przypadku funduszy inwestycyjnych, które zostały utworzone na czas określony oraz funduszy inwestycyjnych zamkniętych (FIZ), które nie są publicznymi FIZ, likwidatorem może być towarzystwo zarządzające tym funduszem, pod warunkiem, że statut FIZ będzie wskazywał towarzystwo jako likwidatora funduszu inwestycyjnego, przy czym należy podkreślić, że także w tym przypadku KNF może wyznaczyć innego likwidatora. Należy przy tym podkreślić, że gdy likwidatorem funduszu jest podmiot inny niż depozytariusz, depozytariusz jest obowiązany do wykonywania wszelkich poleceń likwidatora związanych z likwidacją funduszu, że chyba że są one sprzeczne z prawem lub statutem funduszu.

Zgodnie z treścią § 4 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie trybu likwidacji funduszy inwestycyjnych (Rozporządzenie Likwidacyjne), z dniem otwarcia likwidacji funduszu inwestycyjnego, likwidatorowi przysługują wyłączne prawa do reprezentowania funduszu i zarządzania funduszem. W ramach powyższej kompetencji likwidator zastępuje więc po dniu otwarcia likwidacji towarzystwo funduszy inwestycyjnych, które zgodnie z kompetencjami przewidzianymi w art. 4 UFI, tworzy fundusz inwestycyjny, zarządza nim i reprezentuje w stosunkach z osobami trzecimi.

Według obowiązującego stanu prawnego, otwarcie likwidacji funduszu inwestycyjnego następuje z mocy prawa w razie zaistnienia którejkolwiek z przesłanek rozwiązania funduszu. Likwidacja funduszu prowadzona jest zgodnie z regulacjami ustawy o funduszach inwestycyjnych (UFI) oraz wydanego na podstawie UFI Rozporządzenia Likwidacyjnego, pod nazwą funduszu, uzupełnioną o frazę „w likwidacji”.

Do obowiązków likwidatora, zgodnie z art. 249 UFI należy zbycie aktywów funduszu, ściągnięcie jego należności, zaspokojenia wierzycieli funduszu i umorzenie jednostek uczestnictwa lub certyfikatów inwestycyjnych przez wypłatę uzyskanych środków pieniężnych uczestnikom funduszu.

Likwidacja funduszu inwestycyjnego jest procesem zmierzającym do zakończenia działalności przez fundusz w drodze ustania jego bytu prawnego, w celu zaspokojenia wszystkich wierzytelności wobec funduszu przysługujących z jakichkolwiek tytułów prawnych w szczególności jak wyżej wskazano, w drodze zbycia jego aktywów, ściągnięcia należności, zaspokojenia wierzycieli funduszu i umorzeniu jednostek uczestnictwa lub certyfikatów inwestycyjnych przez wypłatę uzyskanych środków pieniężnych uczestnikom funduszu, proporcjonalnie do liczby posiadanych przez nich jednostek lub certyfikatów, przy czym zbywanie aktywów funduszu w procesie likwidacji powinno być dokonywane z należytym uwzględnieniem interesów uczestników funduszu inwestycyjnego. W przypadku, gdy nie było możliwe wypłacenia określonych środków pieniężnych, likwidator zobowiązany jest przekazać je do depozytu sądowego.

Wobec powyższych czynności należy podkreślić, iż wszelkie kompetencje w zakresie likwidowanego funduszu inwestycyjnego, w tym decydowania o dysponowaniu aktywami likwidowanego funduszu przysługują wyłącznie likwidatorowi. Żaden z przepisów UFI oraz Rozporządzenia Likwidacyjnego nie przyznaje żadnych uprawnień nadzorczych radzie inwestorów lub zgromadzeniu inwestorów w zakresie likwidacji funduszu inwestycyjnego zamkniętego. Zatem wskazane wyżej akty prawne nie przewidują na tym etapie udziału zarówno samych uczestników likwidowanego funduszu jak i organów tego funduszu, w tym z dniem otwarcia likwidacji funduszu wygasają wszelkie kompetencje nadzorcze organów funduszu w odniesieniu do kompetencji likwidatora. Co więcej, jakkolwiek w przepisach brak jest definicji i celów likwidacji funduszu inwestycyjnego, to analiza art. 249 UFI pozwala wyprowadzić z niej określone podstawowe cele, tj. zbycie aktywów funduszu celem zaspokojenia wierzycieli, a następnie uczestników funduszu, których sprawna realizacja mogłaby być jedynie utrudniona wskutek poszerzonych kompetencji nadzorczych rady inwestorów lub zgromadzenia inwestorów.

Bezzwłocznie po uzyskaniu informacji o spełnieniu przesłanki skutkującej likwidacją funduszu inwestycyjnego, likwidator zgodnie z art. 248 ust 4 UFI, ma obowiązek zgłoszenia swoich danych do rejestru funduszy inwestycyjnych oraz poinformowania o spełnieniu się przesłanki o rozwiązaniu funduszu. Ponadto, zgodnie z dyspozycją zawartą w §5 Rozporządzenia Likwidacyjnego zobowiązany on jest do trzykrotnego ogłoszenia o otwarciu likwidacji funduszu. Następnie TFI udostępnia likwidatorowi wszystkie dokumenty i nośniki informacji dotyczących działalności funduszu. Po uzyskaniu wszystkich niezbędnych dokumentów likwidator sporządza sprawozdanie finansowe na dzień otwarcia likwidacji. Następnie likwidator przedstawia sprawozdanie do badania podmiotowi uprawnionemu do badania sprawozdań finansowych, oraz przekazuje jego kopię depozytariuszowi, Komisji, radzie inwestorów i zgromadzeniu inwestorów – w przypadku gdy zostały utworzone. Po dokonaniu powyższych czynności likwidator, po zbadaniu sprawozdania finansowego przekazuje KNF zbadane sprawozdanie wraz z opinią i raportem z badania.

Ponadto, likwidator ma obowiązek w ciągu 14 dni od dnia doręczenia mu dokumentów i nośników przez TFI, do sporządzenia i przekazania Komisji harmonogramu oraz sposobu dokonywania czynności związanych z likwidacją funduszu. Na jego podstawie likwidator zbywa aktywa funduszu, dokonuje ściągnięcia należności funduszu, zaspokaja wierzycieli funduszu oraz umarza jednostki uczestnictwa albo certyfikaty inwestycyjne przez wypłatę uzyskanych środków pieniężnych uczestnikom funduszu. Przepisy Rozporządzenia Likwidacyjnego wymagają od likwidatora przekazywania Komisji comiesięcznych informacji dotyczących likwidacji oraz jeżeli likwidacja funduszu trwa ponad 6 miesięcy, likwidator sporządza informacje półroczne o stanie likwidacji funduszu i ogłasza je zgodnie z przepisami statutu funduszu. Ponadto jeżeli okaże się, że zakończenie likwidacji nie odbędzie się w dniu podanym w ogłoszeniu, likwidator zobowiązany jest najpóźniej 14 dni przed upływem tego terminu do dwukrotnego ogłoszenia w piśmie przeznaczonym do ogłoszeń funduszu, który jest wskazany w statucie funduszu nową datę zakończenia likwidacji. Należy przy tym wskazać przyczyny niezakończenia likwidacji w terminie określonym w ww. ogłoszeniu.

Po zakończeniu przez likwidatora wszystkich czynności opisanych w art. 249 UFI, sporządza on sprawozdanie finansowe na dzień zamknięcia likwidacji. Następnie to sprawozdanie jest przekazywane podmiotowi uprawnionemu do badania sprawozdań finansowych i po otrzymaniu od niego opinii likwidator przekazuje je Komisji. Po zakończeniu wszystkich ww. czynności likwidator składa do sądu rejestrowego wniosek o wykreślenie funduszu z rejestru, który przekazuje Komisji, podobnie jak postanowienie sądu o wykreśleniu funduszu. Po wykreśleniu funduszu z rejestru, likwidator zwraca wszystkie otrzymane od TFI dokumenty i nośniki.

Jak wynika z powyższego, cechą charakterystyczną procesu likwidacji funduszu inwestycyjnego jest istnienie licznych obowiązków po stronie likwidatora, związanych z samym procesem zbywania aktywów jak i koniecznością ujawniania organowi nadzoru informacji o tempie i rezultatach prowadzonej likwidacji. Niewątpliwie wiąże się to ze znacznym nakładem pracy oraz nakładami finansowymi, dlatego też likwidator jest uprawniony do pobierania wynagrodzenia za przeprowadzenie procesu likwidacji. Zatem od dnia otwarcia likwidacji, TFI zaprzestaje pobierania wynagrodzenia za zarządzanie funduszem, a jeśli jest likwidatorem rozpoczyna pobieranie wynagrodzenia przeznaczonego dla likwidatora. Wysokość wynagrodzenie likwidatora winna być określona w statucie funduszu i ujęta wśród kosztów limitowanych. Jeśli likwidatorem jest depozytariusz, jest również określona w umowie o prowadzenie rejestru aktywów funduszu zawieranej z depozytariuszem. Istnieje ponadto możliwość zabezpieczenia interesów likwidatora poprzez przeznaczenie kwoty rezerwy utworzonej na zaspokajanie bieżących zobowiązań FIZ na wynagrodzenie likwidatora (o ile takowa została utworzona). Powyższe rozwiązanie należy wprowadzić do statutu i obwarować zastrzeżeniem niewykorzystywania kwoty rezerwy na realizację jakichkolwiek innych celów niż zaspokojenie bieżących zobowiązań FIZ, z możliwością zabezpieczenia z kwoty rezerwy wynagrodzenia likwidatora, na wypadek braku innych środków w FIZ wystarczających na jego pokrycie, w okresie likwidacji FIZ.

Materiał przygotowała Kancelaria Snażyk Cytowski Granicki

logo2

Umowa Inwestycyjna – prezentujemy podręcznik dla ambitnych!

Z wielką dumą prezentujemy nasz poradnik skierowany do startupowców rozważających podjęcie negocjacji z inwestorem. Zapraszamy do pobrania i lektury: Partnerem projektu jest PKO Bank Polski S.A.

Dowiedz się więcej

Podsumowujemy!

Postanowiliśmy podsumować nasze ostatnie działania komunikacyjne. Zapraszamy do zapoznania się m.in. z artykułami i relacjami video z wystąpień. Nie zapomnijcie też o naszej infografice dot. umów inwestycyjnych: LINK

Dowiedz się więcej

Umowa Inwestycyjna – o czym pamiętać przed jej podpisaniem ?

Wiele razy pisaliśmy już o tym jak wygląda umowa inwestycyjna i na co zwrócić w niej uwagę, jest to jednak zagadnienie tak ważne i często poruszane, postanowiliśmy znowu podzielić się naszym doświadczeniem w tym...

Dowiedz się więcej

Podstawowe obowiązki banków w świetle Common Reporting Standard (CRS)

Komentarz praktyczny ma na celu przybliżenie konsekwencji regulacyjnych dla banków wynikających z Wielostronnego porozumienia właściwych władz w sprawie automatycznej wymiany informacji finansowych (w tym wdrożenia pakietu CRS dla banków w Polsce), w tym zasad...

Dowiedz się więcej