AKTUALNOŚCI

Likwidator funduszu inwestycyjnego i jego rola w procesie likwidacji funduszu inwestycyjnego

Co do zasady, funkcję likwidatora funduszu inwestycyjnego pełni bank depozytariusz, poza wyjątkami kiedy likwidatorem fundusz może być towarzystwo funduszy inwestycyjnych.

Do obowiązków likwidatora należy, zgodnie z art. 249 ustawy o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi z dnia z dnia 27 maja 2004 r. („u.f.i.”), zbycie aktywów funduszu, ściągnięcie jego należności, zaspokojenie wierzycieli funduszu i umorzenie certyfikatów inwestycyjnych bądź jednostek uczestnictwa przez wypłatę uzyskanych środków pieniężnych uczestnikom funduszu. Likwidacja funduszu inwestycyjnego jest zatem procesem zmierzającym do zakończenia działalności przez fundusz, w drodze ustania jego bytu prawnego, w celu zaspokojenia wszystkich wierzytelności wobec funduszu.

Zgodnie z treścią § 4 rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 21 czerwca 2005 r. w sprawie trybu likwidacji funduszy inwestycyjnych; („rozporządzenie”), z dniem otwarcia likwidacji funduszu inwestycyjnego, likwidatorowi przysługują wyłączne prawa do reprezentowania funduszu i zarządzania funduszem. W ramach powyższej kompetencji likwidator zastępuje więc po dniu otwarcia likwidacji towarzystwo funduszy inwestycyjnych, które zgodnie z art. 4 u.f.i. tworzy fundusz inwestycyjny, zarządza nim i reprezentuje w stosunkach z osobami trzecimi. Wobec powyższego uprawnienia, wskazać należy, iż ewentualna zmiana statutu funduszu inwestycyjnego znajdującego się w okresie likwidacji, będzie należeć do dyskrecjonalnej decyzji likwidatora. Co do samej kwestii zmiany statutu funduszu znajdującego się w stanie likwidacji wskazać należy, że powinna ona być ściśle powiązana z potrzebami procesu likwidacji danego funduszu. Podmiotem wyłącznie uprawnionym do zmiany statutu funduszu znajdującego się w okresie likwidacji jest likwidator tego funduszu.

Sekwencja czynności likwidacyjnych funduszu inwestycyjnego, opisanych w art. 249 ust. 1 u.f.i., wskazuje na kolejność zaspokajania poszczególnych roszczeń względem funduszu. Ustawodawca podzielił więc wszystkich wierzycieli funduszu na dwie grupy, zaś kryterium podziału stanowi łączący ich z funduszem stosunek prawny.

W pierwszej grupie mieszczą się wszyscy wierzyciele, których roszczenie opiera się na innym tytule prawnym, niż tytuł uczestnictwa w funduszu. Ponieważ u.f.i. nie wskazuje rozróżnienia, bez znaczenia pozostaje przy tym charakter źródła zobowiązania funduszu, należy zatem brać pod uwagę zarówno odpowiedzialność kontraktową jak i deliktową.

Do drugiej zaś grupy wierzycieli funduszu zaliczają się jego uczestnicy. Roszczenia ich ulegają zaspokojeniu dopiero po wykonaniu zobowiązań innych wierzycieli, dlatego też warunkiem uzyskania przez nich należnych świadczeń jest dysponowanie nadal przez likwidatora środkami finansowymi pochodzącymi ze zbycia aktywów funduszu lub z jego odzyskanych należności.

Zaś „w przypadku zbiegu tytułu uczestnictwa w funduszu z innym tytułem prawnym, uczestnik powinien zostać zaspokojony wcześniej, czyli w momencie regulowania należności funduszu względem wierzycieli z pierwszej kategorii.” (por. J. Kropiwnicki, Prawna ochrona uczestników funduszu inwestycyjnego, s. 232).

W razie, gdy środki pozostałe po zaspokojeniu wierzycieli z pierwszej grupy nie wystarczają w pełni na spłacenie należności uczestników funduszu, powinni być oni zaspokojeni w części, proporcjonalnie do liczby posiadanych tytułów uczestnictwa w funduszu. Wartość tytułu uczestnictwa ustalana jest na podstawie wartości aktywów netto tego funduszu, a więc po pomniejszeniu wartości aktywów funduszu o jego zobowiązania (art. 8 ust. 2 u.f.i.). W sytuacji, gdy po zaspokojeniu wierzycieli pierwszej grupy brak środków pieniężnych na zaspokojenie roszczeń uczestników funduszu, nie otrzymują oni żadnej kwoty należnej z tytułu umorzenia certyfikatów inwestycyjnych bądź jednostek uczestnictwa. W ten sposób uczestnicy ponoszą ryzyko niewypłacalności funduszu. Ryzyko to jest jednak wpisane w sam fakt uczestnictwa w przedsięwzięciu gospodarczym, jakim jest fundusz inwestycyjny, bowiem inwestor – uczestnik przystępując do funduszu, wyraża zgodę na poniesienie takiego ryzyka i oświadcza, że jest świadomy jego istnienia.

Warto w tym miejscu wskazać, na dyspozycję art. 19 u.f.i., nakazującą wskazywanie w statucie funduszu, przy okazji określania jego celu inwestycyjnego zastrzeżenia, iż fundusz inwestycyjny nie gwarantuje jego osiągnięcia. Powyższe ma na celu uświadomienie uczestnikom funduszy inwestycyjnych, iż cele polityki inwestycyjnej wyznaczają kierunek działalności lokacyjnej funduszu, nie dają zaś pewności osiągnięcia określonej stopy zwrotu z planowanej inwestycji. Jednakże, właśnie ze względu na potrzebę ochrony interesów inwestorów, art. 249 ust. 2 u.f.i. ustanawia istotną dyrektywę postępowania dla likwidatora, o której mowa powyżej, zgodnie z którą „zbywanie aktywów funduszu powinno być dokonywane z należytym uwzględnieniem interesów uczestników funduszu inwestycyjnego”, odpowiadającą dyrektywie postępowania towarzystwa i depozytariusza wyrażonej w art. 10 u.f.i.

Dyrektywę postępowania likwidatora z art. 249 ust. 2 u.f.i. można rozumieć w ten sposób, że likwidator zbywając aktywa funduszu, powinien kierować się przede wszystkim interesem jego uczestników, skoro wielkość uzyskanych w wyniku tych czynności środków determinuje to, w jakim zakresie zostaną pokryte tytuły uczestnictwa w likwidowanym funduszu. „Dyrektywa ta obejmuje swoim zakresem nałożony na likwidatora obowiązek zachowania równowagi pomiędzy aktualnymi możliwościami uzyskania określonej ceny za zbywane aktywa, perspektywami jej zmiany w przyszłości oraz terminem zakończenia procesu zbywania aktywów. Z ekonomicznego punktu widzenia relacja pomiędzy tempem prowadzenia sprzedaży aktywów przy akceptacji aktualnych cen tych aktywów oraz terminem zakończenia likwidacji powinna być oceniana przez pryzmat wewnętrznej stopy zwrotu dla uczestnika z inwestycji w tytuły uczestnictwa funduszu w okresie jego likwidacji, uwzględniającej koszt pieniądza w czasie.” (Ustawa o funduszach inwestycyjnych. Komentarz, LEX, Redakcja naukowa Rafał Mroczkowski, Warszawa 2014, str. 394.)

Na marginesie warto również dodać, że umorzenie certyfikatów inwestycyjnych w związku z likwidacją funduszu inwestycyjnego stanowi czynność niepodlegającą opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych. Zgodnie ze stanowiskiem organów podatkowych przekazywane uczestnikowi funduszu środki pieniężne w przypadku umorzenia certyfikatu w związku z likwidacją funduszu, nie będą stanowiły ceny w rozumieniu Kodeksu cywilnego; stanowiącej niezbędny przedmiotowo element umowy sprzedaży, środki przekazane posiadaczowi certyfikatu wobec jego umorzenia w związku z likwidacją funduszu odzwierciedlają udział uczestnika w wartości aktywów netto funduszu, który podlega zwrotowi w ramach likwidacji funduszu. (Interpretacja Indywidualna z dnia 19 marca 2014 r. IPPB2/436-7/14-3/LS)

Reasumując dokonaną analizę w zakresie likwidatora funduszu inwestycyjnego i jego roli w procesie likwidacji funduszu inwestycyjnego, podkreślić należy istotność i doniosłość funkcji likwidatora, jako że przysługują mu wszelkie kompetencje w zakresie likwidowanego funduszu inwestycyjnego, w tym kompetencje do decydowania o dysponowaniu aktywami likwidowanego funduszu inwestycyjnego, co stanowi istotę przedmiotowego procesu.

Umowa Inwestycyjna – prezentujemy podręcznik dla ambitnych!

Z wielką dumą prezentujemy nasz poradnik skierowany do startupowców rozważających podjęcie negocjacji z inwestorem. Zapraszamy do pobrania i lektury: Partnerem projektu jest PKO Bank Polski S.A.

Dowiedz się więcej

Podsumowujemy!

Postanowiliśmy podsumować nasze ostatnie działania komunikacyjne. Zapraszamy do zapoznania się m.in. z artykułami i relacjami video z wystąpień. Nie zapomnijcie też o naszej infografice dot. umów inwestycyjnych: LINK

Dowiedz się więcej

Umowa Inwestycyjna – o czym pamiętać przed jej podpisaniem ?

Wiele razy pisaliśmy już o tym jak wygląda umowa inwestycyjna i na co zwrócić w niej uwagę, jest to jednak zagadnienie tak ważne i często poruszane, postanowiliśmy znowu podzielić się naszym doświadczeniem w tym...

Dowiedz się więcej

Podstawowe obowiązki banków w świetle Common Reporting Standard (CRS)

Komentarz praktyczny ma na celu przybliżenie konsekwencji regulacyjnych dla banków wynikających z Wielostronnego porozumienia właściwych władz w sprawie automatycznej wymiany informacji finansowych (w tym wdrożenia pakietu CRS dla banków w Polsce), w tym zasad...

Dowiedz się więcej