AKTUALNOŚCI

Odpowiedzialność odszkodowawcza towarzystw funduszy inwestycyjnych w związku z prowadzoną działalnością i jej konsekwencje dla uczestników funduszy inwestycyjnych

W kwestii odpowiedzialności towarzystw funduszy inwestycyjnych należy wskazać na wstępie, że należyte sprawowanie funkcji organu funduszu inwestycyjnego przez towarzystwo funduszy inwestycyjnych, a ściślej mówiąc wypełnianie powierzonych mu obowiązków w zakresie zarządzania i reprezentacji funduszu, stanowi konieczny warunek wzrostu ekonomicznego i oczekiwanych wyników inwestycyjnych funduszu. W razie wystąpienia nieprawidłowości w działalności organu zarządzającego, bezpośrednie konsekwencje jego błędnych decyzji ponoszą uczestnicy funduszu oraz sam fundusz inwestycyjny jako osoba prawna. Okoliczności te uzasadniają potrzebę objęcia towarzystwa szczególnym reżimem odpowiedzialności odszkodowawczej, który uwzględnia specyfikę konstrukcji zarządzania funduszem inwestycyjnym.

Zatem, stosownie do art. 64 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi („u.f.i.”): Towarzystwo odpowiada wobec (…) uczestników funduszu inwestycyjnego za wszelkie szkody spowodowane niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem swoich obowiązków w zakresie zarządzania (…) funduszem i jego reprezentacji, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie obowiązków jest spowodowane okolicznościami, za które towarzystwo odpowiedzialności nie ponosi”, przy czym „powierzenie przez towarzystwo wykonywania niektórych obowiązków osobie trzeciej nie ogranicza odpowiedzialności towarzystwa” (art. 64 ust. 3 u.f.i.).

Jednocześnie, zgodnie z dyspozycją art. 64 ust. 2 u.f.i., fundusz inwestycyjny nie ponosi odpowiedzialności za szkody powstałe z wyżej opisanych przyczyn.

Ww. przepisy stanowią więc podstawę odpowiedzialności odszkodowawczej TFI wobec uczestników funduszu inwestycyjnego, określając jej zakres oraz przesłanki ekskulpacji, stanowiąc jednocześnie szczególne unormowanie w zakresie odpowiedzialności odszkodowawczej w stosunku do odpowiednich uregulowań kodeksu cywilnego.

Odpowiedzialność odszkodowawcza TFI wobec uczestników funduszu inwestycyjnego ma charakter kontraktowy, w ramach, której stroną zobowiązaną do naprawienia szkody nie jest fundusz inwestycyjny, pomimo iż występuje on jako strona stosunku umownego z jego uczestnikami. Przeniesienie odpowiedzialności na TFI, stanowi bowiem dodatkowy czynnik ułatwiający skuteczne dochodzenie roszczeń przez uczestników funduszy, skoro obowiązuje zasada domniemania winy towarzystwa. Na uprawnionych spoczywa jedynie obowiązek udowodnienia:

  • faktu naruszenia przez towarzystwo obowiązków, określonych ustawą lub statutem funduszu inwestycyjnego,
  • faktu zaistnienia szkody po stronie uprawnionych,
  • związku przyczynowego między naruszeniem obowiązków a zaistniałą szkodą.

Art. 64 u.f.i., nie przewiduje szczególnego unormowania w zakresie miary staranności TFI przy wykonywaniu obowiązków, zatem zgodnie z normą wynikającą z art. 471 w zw. z art. 355 § 2 kodeksu cywilnego należy przyjąć, iż jest ono odpowiedzialne za niedochowanie należytej staranności, przy uwzględnieniu zawodowego charakteru działalności prowadzonej przez towarzystwo. Odpowiedzialność TFI opiera się więc na zasadzie winy w postaci co najmniej niedbalstwa, czyli zwykłej formy winy nieumyślnej. Uwolnienie się przez towarzystwo od odpowiedzialności przewidzianej w art. 64 u.f.i., może nastąpić tylko w razie wykazania, że szkoda po stronie uczestników funduszu jest następstwem okoliczności, za które towarzystwo nie ponosi odpowiedzialności, zgodnie z dyspozycją przepisu art. 64 ust. 1 in fine u.f.i. Skutkiem powyższej regulacji ewentualne szkody w aktywach funduszu nie zostaną zrekompensowane przez TFI.

Odnosząc się zaś do regulacji art. 64 ust. 2 u.f.i., wyłączających odpowiedzialność funduszu inwestycyjnego, należy podkreślić raz jeszcze, że fundusz inwestycyjny jest zwolniony od obowiązku naprawienia szkody powstałej z winy TFI. W miejsce funduszu będącego stroną stosunku zobowiązaniowego z uczestnikami, ustawodawca wprowadził TFI. Jakkolwiek art. 64 ust. 1 u.f.i. wskazuje, że TFI ponosi odpowiedzialność wyłącznie za „nienależyte wykonanie swoich obowiązków”, to opierając się na analizie systemowej i celowościowej ustawy należy przyjąć, że zakres tej odpowiedzialności obejmuje zarówno obowiązki TFI, jak i funduszu inwestycyjnego.

Szczególny status TFI, na gruncie szczególnego reżimu odpowiedzialności odszkodowawczej TFI i zakres obowiązków przynależnych TFI, stanowi przesłankę stosowania wobec niego podwyższonych kryteriów oceny jego działalności. Między innymi z tego względu, zgodnie z treścią art. 64 ust. 3 u.f.i., odpowiedzialność TFI nie ulega wyłączeniu nawet w odniesieniu do szkód powstałych w związku z określonymi obowiązkami powierzonymi do wykonania podmiotom trzecim. Zgodnie z dyspozycją art. 45a ust. 1 u.f.i.: „(…) Towarzystwo może, w drodze umowy zawartej w formie pisemnej, powierzyć przedsiębiorcy lub przedsiębiorcy zagranicznemu wykonywanie czynności związanych z działalnością prowadzoną przez to towarzystwo.” Zawarcie umowy powierzenia, o której mowa powyżej, w odniesieniu do konkretnych czynności, zgodnie z art. 45a ust. 5 u.f.i., nie zwalnia TFI z odpowiedzialności odszkodowawczej związanej z niewykonaniem lub nieprawidłowym wykonaniem powierzonych czynności. Art. 45a ust. 5 i 6 u.f.i., w związku z zawarciem przez TFI umowy powierzenia wprowadza bowiem szczególne w stosunku do określonych w art. 64 ust. 1 u.f.i. zasady odpowiedzialności odszkodowawczej wobec uczestników funduszu. Odpowiedzialność TFI ma charakter solidarny wraz z podmiotem, któremu powierzyło wykonanie konkretnej czynności, a w przypadku dalszego przekazania wykonywania czynności związanych z działalnością prowadzoną przez towarzystwo innemu podmiotowi – również z tym podmiotem. Tym samym w przypadku konieczności poniesienia przez TFI określonych kosztów tytułem odszkodowania za niewykonanie lub nienależyte wykonanie powierzonych czynności przez podmiot trzeci, TFI może wystąpić wobec tego podmiotu z roszczeniem regresowym. Na marginesie warto podkreślić, iż ustawodawca nie pokusił się o katalog czynności związanych z działalnością prowadzoną przez towarzystwo, które mogą zostać powierzone podmiotom trzecim.

Umowa Inwestycyjna – prezentujemy podręcznik dla ambitnych!

Z wielką dumą prezentujemy nasz poradnik skierowany do startupowców rozważających podjęcie negocjacji z inwestorem. Zapraszamy do pobrania i lektury: Partnerem projektu jest PKO Bank Polski S.A.

Dowiedz się więcej

Podsumowujemy!

Postanowiliśmy podsumować nasze ostatnie działania komunikacyjne. Zapraszamy do zapoznania się m.in. z artykułami i relacjami video z wystąpień. Nie zapomnijcie też o naszej infografice dot. umów inwestycyjnych: LINK

Dowiedz się więcej

Umowa Inwestycyjna – o czym pamiętać przed jej podpisaniem ?

Wiele razy pisaliśmy już o tym jak wygląda umowa inwestycyjna i na co zwrócić w niej uwagę, jest to jednak zagadnienie tak ważne i często poruszane, postanowiliśmy znowu podzielić się naszym doświadczeniem w tym...

Dowiedz się więcej

Podstawowe obowiązki banków w świetle Common Reporting Standard (CRS)

Komentarz praktyczny ma na celu przybliżenie konsekwencji regulacyjnych dla banków wynikających z Wielostronnego porozumienia właściwych władz w sprawie automatycznej wymiany informacji finansowych (w tym wdrożenia pakietu CRS dla banków w Polsce), w tym zasad...

Dowiedz się więcej