AKTUALNOŚCI

Plagiat, czy inspiracja?

Przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej. Dzieła inspirowane innymi utworami powstają każdego dnia. Należy mieć na uwadze, że działalność artystyczna cechuje się dużą płynnością. Nie jest zatem możliwe zamknięcie jej w sztywne ramy. Kiedy więc inspiracja staje się plagiatem? Jakie negatywne skutki pociąga za sobą przekroczenie tej granicy?

  1. Plagiat a inspiracja

Zgodnie z art. 2 ust. 1 Ustawy o Prawie autorskim i prawach pokrewnych opracowanie cudzego utworu, w szczególności tłumaczenie, przeróbka, adaptacja, jest przedmiotem prawa autorskiego bez uszczerbku dla prawa do utworu pierwotnego. Ustawa tworzy miękkie granice, które stanowią próbę uporządkowania utworów pod względem stopnia samodzielności twórcy.

Do pierwszej grupy zaliczymy utwory, które powstały w wyniku inspiracji cudzym utworem. Nowe dzieło stworzone w ten sposób jest nowym utworem – nie stanowi naruszenia praw autorskich, lecz samo staje się przedmiotem prawa autorskiego.

Drugą grupę stanowią opracowania, które jak wskazuje ustawa polegają przykładowo na tłumaczeniu, przeróbce czy adaptacji. Opracowanie również jest przedmiotem prawa autorskiego, jednakże rozporządzanie i korzystanie z opracowania zależy od zezwolenia twórcy utworu pierwotnego, chyba że autorskie prawa majątkowe do utworu pierwotnego wygasły.

Trzecia grupa obejmuje twory będące plagiatem, które stanowią naruszenie praw autorskich.

Granica pomiędzy plagiatem a opracowaniem jest w praktyce trudna do uchwycenia. Typowymi przykładami opracowań są choćby twórcze tłumaczenia i streszczenia cudzych prac.

  1. Jak ustalić czy dzieło powstało jedynie poprzez inspirację cudzym utworem?

Niedookreśloność słowa inspiracja sprawia poważny problem w interpretacji poszczególnych zdarzeń. Sąd Apelacyjny w Katowicach rozpoznawał sprawę, w której pozwany stworzył plakat Czesława Miłosza na podstawie znalezionego w Internecie zdjęcia. Stworzył grafikę, która polegała na przedstawieniu wizerunku poety ze słów, co w zamyśle miało nawiązywać do tego, że Czesław Miłosz był mistrzem słowa. Sąd opisał działania pozwanego w sposób następujący:

„Patrząc na znalezione w Internecie zdjęcie C. M. na monitorze stworzył na papierze milimetrowym zarys postaci i zamalował go czarnym flamastrem, następnie zrobił kserokopię oraz skan swojego rysunku i zaczął obrabiać plakat w programach I. i P. (…) – budował cienie i fonty, nakładał typografie, chciał wydobyć głębię, wykorzystując technikę grafiki wektorowej. Czynności tych dokonywał bez udziału fotografii, dlatego stworzona grafika nie pokrywa się ze zdjęciem i nie stanowi jego odwzorowania (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 9 września 2016 r., sygn. akt: V ACa 563/15).

Nie jest zatem plagiatem dzieło, które powstaje w wyniku zupełnie odrębnego, niezależnego procesu twórczego (nawet jeżeli posiada treść i formę bardzo zbliżoną do innego utworu). Dla autora opracowania utwór pierwotny stanowi punkt odniesienia dla własnej twórczości.

  1. Widoczność dzieła pierwotnego w całkowicie nowym dziele nie stanowi o przekroczeniu granicy inspiracji

Pomimo tego, że patrząc na powstały plakat z wizerunkiem Czesława Miłosza wyraźnie widoczne jest zdjęcie, które jest objęte prawem autorskim, to powyższe działania nie stanowią naruszenia prawa autorskiego. Sąd Okręgowy, a następnie Apelacyjny wskazał, że zdjęcie było jedynie inspiracją dla stworzonego plakatu.

„Sąd Okręgowy podkreślił, że wizerunek C. M. stanowił jeden z wielu elementów składających się na dzieło plastyczne w postaci plakatu, a wizerunek z fotografii powódki różni się od wizerunku z plakatu. Powstał on też w zupełnie odrębnej technice i brak jest graficznego odwzorowania układu 1:1. Uznał przy tym, że treścią dzieła powódki jest sportretowanie noblisty i na tym skupia się istota jej indywidualnej działalności twórczej, natomiast istotą plakatu było, poza warstwą informacyjną, oddanie idei tematu festiwalu, to jest stąd zarys postaci C. M. stworzony z przenikających się słów, który w zamyśle autora wiąże osobę noblisty uważanego za mistrza słowa z tematem festiwalu poświęconego jego twórczości”

Istotnych wytycznych w zakresie ustalenia kryterium odróżniającego utwór inspirowany od utworu zależnego udzielił również Sąd Najwyższy w Wyroku z dnia 10 lipca 2014 roku, sygn. akt: I CSK 539/13:

„Za zasadnicze kryterium odróżniające utwór inspirowany od utworu zależnego, będącego opracowaniem, przyjmuje się takie twórcze zmodyfikowanie elementów dzieła inspirującego, że o charakterze dzieła inspirowanego decydują już jego własne, indywidualne elementy, a nie elementy przejęte.”

Praktyka orzecznicza wskazuje na jeszcze dwa dodatkowe zagadnienia. Z dziełem samodzielnym mamy do czynienia także w przypadku zaczerpnięcia samego tylko wątku cudzego utworu w wyniku podniety twórczej, a także gdy przeróbka zapewnia rozpoznawalność nowego dzieła. Sytuacja, w której dzieło stanowi połączenie innych dzieł nie wyłącza samodzielności nowego dzieła. Połączenie może bowiem służyć stworzeniu utworu, który posiadać będzie nowe cechy twórcze.

  1. W jaki sposób Sąd ocenia czy utwór stanowi plagiat?

Kluczowa staje się kwestia, czy w nowym dziele więcej jest elementów nowych, czy elementów zaczerpniętych z innego dzieła. Nasuwa się przy tym pytanie czy Sąd w sposób właściwy oceni dzieło, do którego interpretacji wymagana jest specjalistyczna wiedza. W ramach opisywanego zagadnienia często „mieszają się” problemy prawne z problemami związanymi z daną formą czy problematyką utworu. Sądy jasno podkreślają, że zajmują się jedynie rozstrzyganiem kwestii prawnych. Jeżeli dany Sąd stwierdzi, że do właściwej oceny sytuacji konieczne jest powzięcie wiadomości specjalnych powoła biegłego o odpowiedniej specjalności. Strony postępowania mogą także samodzielnie wnosić o przeprowadzenie dowodu z jego opinii.

  1. Co w przypadku stwierdzenia naruszenia?

Stosownie do treści art. 79 ust. 1 i 2 Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych za naruszenie praw autorskich twórca może domagać się:

  • zaniechania naruszania,
  • usunięcia skutków naruszenia,
  • naprawienia wyrządzonej szkody: na zasadach ogólnych albo poprzez zapłatę sumy pieniężnej,
  • wydania uzyskanych korzyści.

Nadto, uprawniony może się domagać jednokrotnego albo wielokrotnego ogłoszenia w prasie oświadczenia o odpowiedniej treści i formie lub podania do publicznej wiadomości części albo całości orzeczenia Sądu wydanego w rozpatrywanej sprawie, w sposób i w zakresie określonym przez Sąd. Wskazane roszczenia nie mają charakteru alternatywnego, uprawniony może domagać się jednocześnie zasądzenia kilku wybranych lub wszystkich.

Ponadto, stosownie do treści art. 115 ust. 1 Ustawy – niezależnie od odpowiedzialności cywilnej, plagiator popełnia przestępstwo i podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat trzech. Tej samej karze podlega także ten, kto rozpowszechnia bez podania nazwiska lub pseudonimu twórcy cudzy utwór w wersji oryginalnej albo w postaci opracowania (ust. 2 ww. przepisu).

 

Źródła:

  1. Ustawa z dnia 4 lutego 1994 roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U.2016.666 j.t. z dnia 2016.05.16),
  2. Flisak Damian (red.), Prawo autorskie i prawa pokrewne. Komentarz,
  3. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 lipca 2014 roku, sygn. akt: I CSK 539/13,
  4. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 9 września 2016 roku, sygn. akt: V ACa 563/15,

Umowa Inwestycyjna – prezentujemy podręcznik dla ambitnych!

Z wielką dumą prezentujemy nasz poradnik skierowany do startupowców rozważających podjęcie negocjacji z inwestorem. Zapraszamy do pobrania i lektury: Partnerem projektu jest PKO Bank Polski S.A.

Dowiedz się więcej

Podsumowujemy!

Postanowiliśmy podsumować nasze ostatnie działania komunikacyjne. Zapraszamy do zapoznania się m.in. z artykułami i relacjami video z wystąpień. Nie zapomnijcie też o naszej infografice dot. umów inwestycyjnych: LINK

Dowiedz się więcej

Umowa Inwestycyjna – o czym pamiętać przed jej podpisaniem ?

Wiele razy pisaliśmy już o tym jak wygląda umowa inwestycyjna i na co zwrócić w niej uwagę, jest to jednak zagadnienie tak ważne i często poruszane, postanowiliśmy znowu podzielić się naszym doświadczeniem w tym...

Dowiedz się więcej

Podstawowe obowiązki banków w świetle Common Reporting Standard (CRS)

Komentarz praktyczny ma na celu przybliżenie konsekwencji regulacyjnych dla banków wynikających z Wielostronnego porozumienia właściwych władz w sprawie automatycznej wymiany informacji finansowych (w tym wdrożenia pakietu CRS dla banków w Polsce), w tym zasad...

Dowiedz się więcej